Tính nhân văn trong Lễ Cấp sắc của người Dao

Thứ hai, ngày 15-01-2018, 17:04
Vào dịp đầu xuân, những người thầy “cao tay” có uy tín trong thôn, bản lại được mời đến giúp các gia đình người Dao tổ chức lễ cấp sắc. Đây là nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành của người đàn ông. Bên cạnh màu sắc tâm linh mang ý nghĩa tôn kính thần linh, lễ cấp sắc còn chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo làm người.

Chẳng biết từ bao giờ, sự tích lễ cấp sắc được người Dao truyền tụng rằng: Xưa kia, người Dao sống ở các bản làng, ma quỷ quấy nhiễu, giết hại dân lành. Ngọc Hoàng thương tình bèn sai các thiên binh, thiên tướng xuống trần gian dạy phép thuật cho người Dao để họ tự mình trừ yêu, diệt quỷ. Từ đó, hạ giới được bình yên, người Dao có thêm phép thuật phi thường. Để đề phòng lũ yêu ma quay trở lại, Ngọc Hoàng yêu cầu người Dao hàng năm phải tổ chức nghi lễ truyền lại phép thuật cho người đàn ông để họ có nhiệm vụ bảo vệ gia đình. Vì vậy, nghi lễ được truyền từ đời này qua đời khác.


Lễ Cấp sắc ba đèn của người Dao Tiền, xã Kim Bình (Chiêm Hóa).  Ảnh: Ngọc Chiến

Theo quy định, người chủ trì lễ cấp sắc phải là thầy cao tay, am hiểu nghi lễ truyền thống. Một lễ cúng có thể cấp sắc cho một người hoặc vài người, nhưng nhất thiết phải là số lẻ. Nhìn chung, thực hiện lễ cấp sắc phải tiến hành qua các bước theo trình tự: Lập đàn cúng, mời thần thánh, tổ tiên, trình báo nội dung lễ cấp sắc, cấp đèn, cấp sắc, răn dạy, tạ ơn thần thánh, tổ tiên.

Ông Bàn Xuân Triều, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc Dao tỉnh cho biết, lễ cấp sắc của người Dao có cách đi riêng: Khiêm tốn diễn ra trong phạm vi gia đình, dòng tộc, rộng hơn tới thôn bản, nhưng bài học giáo dục của lễ cấp sắc đã đạt được “tần số” cao trong cuộc sống. Có bao nhiêu người đàn ông Dao, có bấy nhiêu lễ cấp sắc. Không phải một năm một lần mà có thể là vài chục lần trong một năm, tạo ra cả một mùa cấp sắc sôi động, một “mùa giáo dục” rất đặc trưng của người Dao.    


Lễ Cấp sắc của dân tộc Dao quần trắng, xã Chân Sơn (Yên Sơn).  Ảnh: Quang Hòa

Trong không gian của lễ cấp sắc có các điều răn dạy, được linh thiêng hóa và trở thành những giá trị đạo đức mà con người phải gìn giữ, phấn đấu. Các nội dung thể hiện trong đạo sắc đều hướng con người tới cái thiện. Các điều giáo huấn được thực hiện bằng lời thề dưới sự chứng kiến của tổ tiên và các quan âm binh nên tính giáo dục càng có giá trị. 

Đó là các lời khuyên dạy con người phải biết sống hài hòa với trời đất, yêu quý thiên nhiên. Việc nuôi dạy con cái cũng được đề cập tới trong lời răn mộc mạc nhưng chứa đựng ý nghĩa giáo dục sâu sắc. 

Tính giáo dục trong lễ cấp sắc còn dùng tới cả sự “uy quyền của tôn giáo”. Thể hiện ở những nhân vật trong các bức tranh thờ, đó là bộ tranh “Tứ Trực Công Tào”, các vị thần nhà Trời thay nhau giám sát trần gian. Bức tranh “Tứ Phủ Công Đồng” vẽ về hai cõi Thiên Đường và Địa Ngục cũng nhằm hướng thiện, trừ ác, khơi dậy những điều tốt đẹp, dập tắt những ý định xấu xa còn le lói trong con người... 

Ông Phàn Văn Phú, xã Tân Thành (Hàm Yên) chia sẻ: “Mỗi người đàn ông Dao Quần trắng chúng tôi khi được cấp sắc đều coi đó là một niềm vinh dự lớn đối với bản thân, gia đình. Từ đó, càng khích lệ người đàn ông đó có thêm động lực xây dựng cuộc sống gia đình ấm no, hạnh phúc. Và bản thân người được cấp sắc luôn nêu cao tinh thần gương mẫu trong công việc, là tấm gương sáng cho lớp trẻ noi theo”.

Ngày nay, đồng bào dân tộc Dao ở Tuyên Quang vẫn thường xuyên thực hiện nghi lễ cấp sắc. Những nét văn hóa đặc sắc trong nghi lễ vẫn được bảo tồn và phù hợp với đời sống mới.

Theo TQĐT

Gương sáng hiếu học

Nhắc đến Chu Khánh Băng, dân tộc Dao, học sinh lớp 9, trường THCS Trung Minh (Yên Sơn), thầy cô và học sinh trong trường đều trầm trồ khen ngợi bởi tinh thần vượt khó, học giỏi.

Xuân ấm áp, giàu nghĩa tình

Mỗi dịp Tết đến Xuân về, phong trào đền ơn đáp nghĩa, chăm lo cho hộ nghèo, hộ gia đình chính trên địa bàn tỉnh được cấp ủy chính quyền các cấp quan tâm. Đây là những việc làm thể hiện truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc, sự quan tâm, chia sẻ của cộng đồng để góp phần đem đến cho mọi người, mọi nhà một mùa xuân ấm áp, giàu nghĩa tình.