Chuyện về một khu mộ liệt sỹ

Thứ sáu, ngày 27-07-2018, 16:16
Kỷ niệm 71 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ, tại thôn Minh Tân, xã Phúc Ninh (Yên Sơn), khu mộ liệt sỹ Phạm Văn Khang và đồng đội đã đón nhiều đoàn cán bộ Trung ương, địa phương đến viếng thăm, tưởng nhớ các liệt sỹ ngành Tài chính đã hy sinh vì sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc của dân tộc.

Từ cuộc kiếm tìm sau 49 năm

Năm 1996, trong một ngày đông, người đàn ông tên Nguyễn Văn Lâm (Hà Nội) chừng hơn 70 tuổi đến xã Phúc Ninh đặt vấn đề với cấp ủy, chính quyền địa phương tìm lại hài cốt của anh trai Nguyễn Văn Yên và chị dâu đã hy sinh trong chuyến công tác bằng đường sông bị thực dân Pháp oanh tạc và nằm lại nơi này. Sở dĩ ông nắm được thông tin, sự việc và lặn lội đến tận đây tìm hài cốt là qua 1 bức thư của người em gái chị dâu ông gửi từ nước ngoài về. Bức thư có nói đến 1 đặc điểm nhận dạng là chiếc trâm cài đầu của chị dâu ông Lâm. Khi anh chị ông Lâm mất, họ được mai táng cùng một ngôi mộ. Ở cái tuổi gần đất xa trời, ông khát khao tìm được hài cốt của anh chị thì mới yên lòng nhắm mắt.


Người dân thôn Minh Tân, xã Phúc Ninh (Yên Sơn) thường xuyên chăm nom
khu mộ liệt sỹ Phạm Văn Khang và đồng đội.

Ông Phạm Thừa Tiến, nguyên Chủ tịch UBND xã thời điểm đó cho biết, thế hệ của các ông khi lớn lên chỉ được nghe kể rằng, vào năm 1947, 1 chiếc ca nô chở 1 máy in tiền và đoàn cán bộ đến ngã ba sông Gâm thì bị địch bắn và hy sinh 11 người, 1 số người bị thương. Danh tính của người mất không ai nắm rõ. Người dân chỉ đồn đoán rằng, đó là đoàn cán bộ Trung ương đi sơ tán bị gặp nạn.

Cụ Thứ và ông Trần Văn Hạc (con rể cụ Thứ), thôn Minh Tân là những người trực tiếp chôn cất những cán bộ hy sinh. Trong đó, có 1 ngôi mộ an táng 7 người, 2 ngôi mộ còn lại mỗi ngôi an táng 2 người. Dấu vết thời gian đã dần san phẳng phần mộ các liệt sỹ, các nhân chứng lần lượt ra đi. Người dân đã canh tác, trồng mía lên khu đất đó từ năm này sang năm khác. Sự việc xảy ra đã quá lâu, dường như bị lãng quên cho đến ngày ông Lâm xuất hiện với nguyện vọng tha thiết tìm được hài cốt anh chị mình. Vì vậy, Đảng ủy, UBND xã đã họp bàn, mời những người dân biết sự việc xuống thực địa để xác định vị trí chôn cất. 

Trong tâm trí ông Khúc Văn Sang, Trưởng thôn Minh Tân, năm 1996, khi ấy mới làm Trưởng thôn, ông đã trực tiếp tham gia và chỉ đạo mấy chục thanh niên, dân quân đào lật hàng chục mét vuông đất, độ sâu đến 1 mét để tìm kiếm. Dường như người nằm trong lòng đất cũng muốn trở về sau gần 50 năm xa cách nên có điều gì linh thiêng đặc biệt lắm. Sang ngày thứ 3 đào bới cật lực, hài cốt đã được tìm thấy. Ông Lâm đã reo lên khi nhìn thấy 1 chiếc trâm cài đầu “Đúng là anh chị tôi đây rồi”. Ông Lâm vô cùng cảm kích trước tấm lòng của người dân nơi đây. Ông cảm tạ rồi vội vã từ biệt khi trời còn tờ mờ sáng. 

Sau đó khoảng 1 năm, vào tháng 3-1997, 1 đoàn công tác của Bộ Tài chính trở lại nơi đây tìm kiếm, thu thập thông tin, nhân chứng và địa điểm chôn cất các cán bộ đã hy sinh. Khi ấy, người dân trong xã mới biết sự thật câu chuyện. Vào ngày 25-4-1947, đoàn công tác của ông Phạm Văn Khang (ông Khang, sinh năm 1907 tại thành phố Nam Định, công tác tại Bộ Tài chính từ tháng 8-1945), Tổ trưởng sản xuất Sở Đúc tiền có nhiệm vụ dùng ca nô vượt sông Lô, sông Gâm vận chuyển tiền giấy, máy in tiền, tài liệu của cơ quan ấn loát đặc biệt Trung ương và Sở Đúc tiền thuộc Bộ Tài chính lên Bản Thi, Đầm Hồng (Chiêm Hóa). Khi đến địa phận thôn Minh Tân, đoàn công tác bị máy bay Pháp truy kích ác liệt. Đoàn đã có 11 người hy sinh, trong đó có đồng chí Phạm Văn Khang. Ngày 22-11-1997, Thủ tướng Chính phủ có quyết định công nhận đồng chí Phạm Văn Khang là liệt sỹ và trao Bằng Tổ quốc ghi công cho gia đình ông. 

Khu đất đó vẫn là đất canh tác của nhân dân thôn Minh Tân cho đến năm 2006, ngành Tài chính bắt đầu quy hoạch, xây dựng khu mộ liệt sỹ. Năm 2007, Bộ Tài chính phối hợp với UBND tỉnh đã tổ chức tìm kiếm, quy tập và xây dựng khu mộ liệt sỹ “Phạm Văn Khang và đồng đội” bên bờ sông Lô. Công trình được khánh thành vào dịp kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh Liệt sỹ (27-7-2007). Qua nhiều lần được đầu tư tôn tạo nâng cấp, xây dựng thêm các công trình phụ trợ, đến nay khu mộ đã trở nên khang trang, là nơi sinh hoạt văn hóa của nhân dân xã Phúc Ninh, là địa chỉ thăm viếng thường xuyên của cán bộ ngành Tài chính và nhân dân trong tỉnh. 

Tri ân người dân nơi đây, những năm qua, Bộ Tài chính đã đầu tư xây dựng nhiều công trình hạ tầng quan trọng như cầu Tứ Quận, tuyến đường bê tông nối thôn Minh Tân với Quốc lộ 2C, nhà văn hóa thôn Minh Tân với trị giá hàng trăm tỷ đồng. Nhờ đó, bộ mặt nông thôn của xã, của thôn đã thay da đổi thịt. 

Duyên nợ đất và người

Tiếp đón chúng tôi tại nhà văn hóa thôn nằm trong khuôn viên khu mộ liệt sỹ, Trưởng thôn Khúc Văn Sang chia sẻ, thôn có 97 hộ, 361 nhân khẩu, 60% là đồng bào Công giáo. Từ ngày khu mộ liệt sỹ khánh thành, hàng năm xã và thôn đều trang trọng tổ chức hoạt động kỷ niệm nhân ngày 27-7. Người dân trên địa bàn đều tự đến khu nghĩa trang thắp hương cho liệt sỹ. Chưa kể đến ngày 30 Tết hàng năm, chẳng ai bảo ai nhưng nhà nào nhà nấy cũng dâng lễ thắp hương cho các liệt sỹ. Hay những ngày Tết Trung thu, các mô hình được kéo rước qua đây đều dừng lại, người lớn trẻ nhỏ thắp trên mỗi ngôi mộ một nén hương rồi mới đi tiếp.

Ông Vũ Thế Đức là quản trang của khu mộ từ năm 2007 đã bước vào tuổi 88. 11 năm làm quản trang, nhưng đến năm 2012 ông mới được hỗ trợ thù lao 400 nghìn đồng/tháng. Ông tận tụy, coi việc chăm sóc khu mộ liệt sỹ như chăm sóc chính ngôi mộ của người thân trong gia đình. Chẳng quản nắng mưa, mồng 1 âm lịch, ông đều sang khu mộ quét dọn, cắt tỉa cây cối, hương khói cho từng ngôi mộ. Là người chứng kiến sự việc cách đây 71 năm, ông vẫn còn bồi hồi:  “Ngày ấy thôn Minh Tân có tên gọi đội Hòn Muối. Cả đội có 7 hộ gia đình. Bốn bề quạnh quẽ, rậm rạp. Việc mai táng 11 liệt sỹ được cụ Thứ và ông Trần Văn Hạc hô hào người dân trong đội làm với tinh thần khẩn trương, nhanh chóng phòng máy bay Pháp quay lại và tránh hùm, beo phát hiện. 

Mối nhân duyên giữa người còn người mất là điều gì đó thật kỳ lạ. Ông Trần Văn Hạc là người mai táng liệt sỹ Phạm Văn Khang và đồng đội. Ghi nhớ công ơn ấy, bà Phạm Thị Lượng vợ ông Phạm Văn Khang nhận con gái ông Hạc là cô Trần Thị Nghĩa làm con nuôi. Cô Nghĩa cười bảo, bà cụ hiện đang ở Hà Nội và đã khoảng 100 tuổi rồi. Mấy năm trước còn khỏe, bà lên đây thăm mộ ông luôn. Bà không có con nên nhận con gái người đã mai táng chồng bà là con cũng vì thế. 

Năm 2012, trước nguy cơ khu nghĩa trang có thể bị sạt lở, Bộ Tài chính đầu tư xây dựng công trình kè đá với chiều dài 120 m. Gia đình ông Trần Văn Cau, Trần Thị Xuyên là con trai và con dâu của ông Trần Văn Hạc đã tự nguyện hiến trên 1.000 m2 đất đang canh tác cho công trình. Ân tình của đất và người như sợi dây vô hình đi suốt chiều dài năm tháng!

Linh hồn liệt sỹ Phạm Văn Khang và đồng đội đã ở nơi này hơn 70 năm. Dẫu vô hình nhưng các liệt sỹ tồn tại như một phần không thể thiếu trong cuộc sống và tiềm thức người dân nơi đây. Chúng tôi đến nghĩa trang 1 ngày mưa, kính cẩn thắp cho người nằm xuống 1 nén nhang. Giữa không gian, âm dương như hòa quyện, chúng tôi chẳng mảy may cảm giác cô quạnh, lạnh lẽo mà chỉ cảm nhận được sự ấm áp của tình người, lòng tự hào và biết ơn của các thế hệ người dân nơi này với sự hy sinh lớn lao của những người nằm xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Theo TQĐT

Hội Chữ thập đỏ Yên Sơn: “Cầu nối” những tấm lòng nhân ái

Thời gian qua, Hội Chữ thập đỏ (CTĐ) huyện Yên Sơn đã đẩy mạnh các hoạt động nhân đạo, từ thiện. Từ đó, thiết thực hỗ trợ, giúp đỡ các gia đình chính sách, đối tượng tai nạn rủi ro trên địa bàn huyện vơi bớt khó khăn, từng bước ổn định cuộc sống.

Lên Ngòi Muôn

Chiếc xe máy “cà tàng” chốc chốc lại tăng ga, rú lên, đất đá bắn vào cồng cộc. Cứ thế, chúng tôi vượt đèo, xuyên qua cánh rừng keo, trượt xuống thung lũng đèo Bụt. Bản Ngòi Muôn, xã Công Đa (Yên Sơn) bất ngờ hiện ra như bức tranh nhiều màu sắc. Những nếp nhà sàn, nhà xây lọt thỏm giữa bạt ngàn màu xanh của cây keo, cây cam và cả những gốc tre tua tủa đâm măng.