Nét đẹp trong Phong tục đón tết của người Cao Lan ở Yên Sơn

Thứ bẩy, ngày 25-01-2020, 11:07
Huyện Yên Sơn có 22 dân tộc anh em cùng chung sống. Cũng như các dân tộc khác, dân tộc Cao Lan ở Yên Sơn có nhiều phong tục truyền thống mang bản sắc riêng trong đó có tục lệ đón Tết nguyên đán, làm phong phú thêm cuộc sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số của mảnh đất Yên Sơn.

Mỗi dịp tết đến xuân về, người Cao Lan chuẩn bị đón Tết rất chu đáo, sau một năm lao động vất vả, cần mẫn, đây là dịp để họ nghỉ ngơi, vui chơi, thăm hỏi và chúc tụng nhau những điều tốt lành. Thời gian ăn tết của người Cao Lan kéo dài từ 25 tháng Chạp đến hết rằm tháng Giêng âm lịch.

Trước tết 2 ngày (khoảng 28, 29 tháng Chạp), tất cả dụng cụ thuộc về gia đình, từ cái cuốc, cái xẻng, con dao, cái cày, cái bừa, cây cối quanh nhà, chuồng trại chăn nuôi... đều được dán giấy đỏ để các đồ vật này cũng được "nghỉ Tết" như con người (tiếng Cao Lan là Chí dịt). Toàn bộ ngôi nhà, vườn tược như được nhuộm sắc đỏ rực rỡ trong những ngày Tết. Theo quan niệm của người Cao Lan, giấy đỏ biểu trưng cho niềm vui, sự tốt lành, sung túc, mùa màng bội thu, đồng thời còn mang ý nghĩa tâm linh là xua đuổi ma quỷ, thú dữ, sâu bọ. Dán giấy đỏ lên những nơi quan trọng với họ chính là bắt đầu cho một năm mới ấm no, hạnh phúc, an khang thịnh vượng. 

Ông Lâm Văn Thiết đang cắt giấy đỏ để làm lễ Chí Dịt

Người Cao Lan ăn tết không thể thiếu bánh vắt vai, bánh chim gâu, bánh chưng, bánh gai, … Bánh vắt vai là thứ bánh không thể thiếu được của mỗi gia đình của người Cao Lan, bánh không chỉ để ăn trong những ngày Tết mà còn làm quà biếu họ hàng nội ngoại. Bánh có hình trụ dài, có thể vắt lên vai được mỗi khi đi nương rẫy, bánh được làm từ gạo nếp, nhân đỗ xanh, thịt lợn ba chỉ, gói bằng lá dong, cho vào nồi nấu kỹ trong một ngày để bánh rền. Một loại bánh nữa rất được ưa chuộng trong những ngày Tết là bánh gai, bánh làm bằng bột gạo nếp trộn với lá gai và mật mía rồi cho vào cối giã nhuyễn, gói bằng lá chuối khô, bên trong là nhân đỗ xanh sau đó cho vào trõ, sôi tới chín, bó 5 chiếc thành một cầu bánh để lên bàn thờ thắp hương, số còn lại để ăn dần trong những ngày tết. Còn loại bánh mà trẻ em Cao Lan rất thích đó là bánh chim gâu. Bánh chim gâu được gói bằng lá dứa rừng, đan hình con chim, con nhện, con ve sầu hay con cóc, nhân bánh thì chỉ có gạo nếp trộn với muối. Những chiếc bánh với hình dáng nhỏ xinh cầm vừa tay trẻ, có sợi lá dài rất dễ cầm, là quà đón tay thể hiện lòng mến khách, yêu trẻ, tình cảm gia đình gắn bó.

 Buổi chiều 30 Tết, các thành viên trong gia đình đều tất bật chuẩn bị cho mâm cơm cúng tổ tiên và bữa cơm tất niên. Tùy theo từng dòng họ mà mâm cơm dâng lên tổ tiên ngày 30 tết cũng có những hình thức khác nhau, họ quan niệm “dương sao âm vậy” nên thường thì các gia đình có thứ gì trong mâm cơm ngày tết thì phải dâng lên tổ tiên thứ đó nhưng dù gì thì cũng không thể thiếu được thủ lợn hoặc gà trống.

Những người phụ nữ Cao Lan đang gói bánh chuẩn bị Tết 

Sáng sớm ngày mồng một Tết, Già làng cùng các bậc cao niên trong làng làm mâm cỗ thịnh soạn để cúng lễ Thành hoàng tại đình làng gọi là lễ “Cầu Dềnh”. Già làng đại diện cho làng khấn Thổ công và xin âm dương cho cả làng được vạn sự tốt lành, mùa màng tốt tươi, mưa thuận gió hoà, còn các gia đình thì cúng tổ tiên tại nhà mình, mời tổ tiên ăn cỗ mừng năm mới và xin tổ tiên phù hộ cho con cháu, cho dòng tộc được hưởng sự tốt lành. Sau khi cúng gia tiên, cả nhà quây quần bên mâm cỗ, con cháu mừng tuổi cho ông bà, trẻ nhỏ, và đi chúc tết mọi người trong xóm. Những ngày này, các chàng trai cô gái Cao Lan, những ông bố bà mẹ, những cụ già tóc trắng diện bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình để thực hiện các nghi thức cúng lễ và đi chơi hội du xuân.. Và cũng từ ngày mồng 2 Tết người Cao Lan bắt đầu tổ chức hội làng, trong lễ hội đầu năm mới, bên cạnh các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, ném còn, đánh yến, múa điệu chim gâu, xúc tép, khai xuân,.... thì không thể thiếu làn điệu Sình ca, lối hát đối đáp giữa thanh niên nam nữ. Nội dung các bản Sình ca đề cập đến nhiều lĩnh vực của đời sống, từ tình yêu đôi lứa đến tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, yêu lao động. 

Với người Cao Lan từ xưa đến nay, Tết nguyên đán không chỉ là sự ăn ngon, mặc đẹp mà ngày Tết còn là dịp để gắn kết các thành viên trong mỗi gia đình, dòng tộc và cả cộng đồng làng xã, mọi người sẽ gần nhau hơn qua mâm cơm ngày Tết, qua lời chúc tụng vui vẻ và qua câu hát Sình ca. Đó cũng là  món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Cao Lan ở Yên Sơn trong mỗi độ tết đến xuân về. Nét đẹp văn hoá truyền thống đó được bà còn nơi đây luôn trân trọng giữ gìn để lưu truyền cho con cháu mai sau.

Ngọc Quỳnh

Yên Sơn tạo động lực bứt phá từ các phong trào thi đua yêu nước

Bằng những việc làm cụ thể, thiết thực, gắn với việc thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, phong trào thi đua yêu nước trên địa bàn huyện Yên Sơn đã tạo khí thế phấn khởi, hăng say trong các tầng lớp nhân dân, góp phần hoàn thành các chỉ tiêu Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXII, nhiệm kỳ 2015 - 2020 đã đề ra.

Yên Sơn tập trung lãnh đạo xây dựng nông thôn mới

Năm 2020, huyện Yên Sơn phấn đấu đưa 4 xã: Tân Tiến, Tiến Bộ, Thắng Quân, Tứ Quận về đích nông thôn mới (NTM); đồng thời, nâng số tiêu chí bình quân đạt 15,7 tiêu chí/xã. Do dịch bệnh Covid-19, tình hình kinh tế - xã hội của địa phương bị ảnh hưởng, song dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, nhân dân các địa phương đang nỗ lực xây dựng NTM với tinh thần “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân hưởng”.